• 15 Dec, 2025 *

Ik ben op zoek naar frictie. Het heeft lang geduurd, maar de convenience die Silicon Valley en de kapitalisten ons verkochten blijkt eigenlijk helemaal niet een positieve vooruitgang. Getuige de hoeveelheid mensen die verslaafd is aan hun telefoon, de depressie cijfers onder jeugd en jonge mensen, de extreme online polarisatie en politieke beïnvloeding door miljardairs.

Verslaafd aan mijn iPhone

Net als velen merk ik somber op dat ik keihard verslaafd ben aan mijn telefoon. Ik kan uren zinloos doomscrollen op Instagram, reel na reel na reel. En als je me later vraagt wat ik gezien heb? Geen idee, misschien dat ik één grappig filmpje van de 10.000 kan herinneren. En hoe voel ik me daarna? Ontspannen? Nee echt niet, ik voel me dan leeg, een soort uitgeswipede zombi, en de rest van de dag is het lastig plezier te halen uit kleine dingen. Waarschijnlijk omdat mijn dopamine emmer door silicon valley programmeurs al vakkundig geleegd is. En als ik een boek probeer te lezen? Of een long form artikel? Haha, no way. Daar heb ik totaal de concentratie niet meer voor. Om de twee zinnen raak ik afgeleid, denk ik aan andere dingen, en pak ik geregeld mijn telefoon erbij om iets op te zoeken of te noteren. Of als ik wel star door probeer te lezen vallen mijn ogen binnen twee bladzijdes dicht. En ken je dat ding dat je je telefoon pakt om iets specifieks te doen, en dat je dan een app opent of een notification ziet en direct weer vergeten bent waarom je je telefoon had gepakt?

Weg met dat ding

Ik heb ondertussen echt een tering hekel gekregen aan mijn telefoon en de macht die het heeft over mijn dagelijks leven. Maar ik erken en herken ook de paar functies die het heeft die ik wel graag wil blijven gebruiken, of die in ieder geval essentieel lijken. Dus helaas is het niet zo simpel om dat ding gewoon weg te doen. Ik moet en wil graag bereikbaar zijn voor school en de BSO van mijn dochter, en ook voor mijn vrouw en mijn familie. Maar niet ten koste van alles, dus hoe pak ik dat aan? Ik wil ook de parkeer app kunnen gebruiken om snel en makkelijk de auto te kunnen aanmelden op een betaalde parkeerplek, en de app te gebruiken bij een laadpaal aan de snelweg. En zo zijn er ongetwijfeld nog een aantal handige acties die ik niet graag kwijt wil raken door mijn iPhone de prullenbak in te mikken. Tegelijkertijd wegen deze echt niet op tegen de negatieve werking die mijn telefoon heeft op mijn mentale gezondheid. Dus opzoek naar een nieuwe verhouding. Screentime en andere apps die je proberen te helpen minder tijd op je telefoon door te brengen werken niet, het is een soort lelijke pleister op een open wond. Iedere junk weet: als je de drugs in een kastje stopt met een slot erop, dan is de dag erna het slot kapot gebeukt. Ik heb de laatste tijd veel gelezen over mensen die overstappen naar een dumb phone, een minimal phone of op een andere manier aan digitaal minimalisme doen. En ook ik ben soms weer een oude iPod gaan gebruiken.

Wat wil ik wel?

Ik wil meer lezen, veel meer lezen. Mooie boeken, lastige boeken, prikkelende boeken, pijnlijke boeken, uitdagende boeken, en alles daartussenin. En het hele euvre van Ursula Le Guin, sowieso dat ook. Dus ik wil een e-reader gaan gebruiken, maar dan wel 1tje die wat meer functies kan opvangen dan alleen lezen. En ook 1tje die in mijn zak past, zodat als ik eventjes niet te doen heb, of met een kopje koffie ergens zit ik gewoon lekker een half uur kan lezen. Dus ik heb een Boox Palma 2 gekocht. En sinds vorige week heb ik al 11.5 uur gelezen, ik ben twee boeken verder. En geloof me, die 11.5 uur had ik anders letterlijk op Instagram doorgebracht. Dus tot dusver: het werkt! Op mijn iPhone lees ik dat mijn screentime met 64% is afgenomen. Awesome! En ik wil meer goede muziek luisteren, door bewust uit te zoeken wat ik wil horen en dat aan te zetten. Ik wil meer gericht nieuws tot me nemen, door een gecureerde rss feed samen te stellen kan ik op een hele minimalistische manier headlines lezen, klikken als iets mij interesseert of prikkelt, en de rest negeren. Het is belangrijk, vind ik, om op de hoogte te blijven, maar ik wil niet door algoritmes en terror sites in een fuik getrokken worden.

Silicon Valley

Terug naar de conveniences: achter veel van die zogenaamde conveniences zit natuurlijk een sluikse gedachte om je ergens heen te sturen. Niets is voor niets in handen van de kapitalist. Dus wat zit er achter? Waarom maken ze dingen op een bepaalde manier? Waarom zou ik eigenlijk deze app gebruiken? Wat is er nou makkelijker aan een slim deurslot? Waarom installeren allemaal mensen een deurbel camera? Wat is de toegevoegde waarde van al die notifications? AI? iMessage, Telegram, Whatsapp, FaceTime, Reddit, Instagram, Facebook.

De waarde van frictie

Wat is dan precies de waarde van frictie? Volgens mij zit het er voornamelijk in dat je meer tijd hebt om rustig na te denken bij je acties, waardoor je vanzelf reflecteert op de tijd die je ergens mee doorbrengt, waarom je iets doet, en hoe je het precies doet. Dus als iets meer moeite kost, of lastiger is wordt je puur door de ervaring gedwongen er bewuster mee om te gaan. Als voorbeeld geef ik een LP aanzetten om muziek te luisteren: je gaat voor je kast met platen zitten of staan, je denkt rustig na over waar je precies zit hebt om naar te luisteren, en dan ga je zoeken naar een album uit je collectie waar dat bij past. En daarna moet je de platenspeler aanzetten, en je versterker, en dan leg je voorzichtig een plaat op je platenspeler, je brengt de naald naar de plek en je hoort muziek. Dan kan je lekker gaan zitten, en luisteren, of pak er een boek bij terwijl je luistert. En als de plaat omgedraaid moet worden loop je erheen en draai je hem om. En als het album is afgelopen, dan bedenk je je rustig of je meer muziek wilt luisteren, of dat je de platenspeler weer uit wilt zetten. Zet dat tegenover mijn ervaring met streaming muziek diensten: ik heb zo vaak op add to library gedrukt toen ik iets tofs hoorde dat mijn library echt gigantisch is, maar iets vinden waar ik zin in heb voelt als een gigantische opgave. Dus meestal zeg ik dan tegen Siri: play some music, en dan komt er vanzelf iets uit mijn library waar ik me wel in kan vinden. En dat speelt dan soms uren lang op de achtergrond. Hierdoor heb ik echt zelden actief naar een heel album geluisterd, van begin tot eind. En dat mis ik. Dus weg met die streaming diensten, kijken hoe ik weer een digitale oldskool collectie muziek kan aanleggen naar de analoge collectie LP’s. Weg met infinite scroll apps zoals Reddit, met comments van domme mensen die je niet kent die reageren op domme artikels over domme onderwerpen. Weg met Reels en met Shorts, en weg met suggested home pagina’s op Youtube.

Misschien moet ik ook gewoon meer gaan koken, en daar weer de lol van inzien, dat is bij uitstek een activiteit met frictie. Je moet iets bedenken om te gaan maken, dan naar wat winkels en de markt om mooie ingrediënten te verzamelen. En dan thuis een paar uur gaan koken om er iets moois en lekker van te maken. Dat deed ik vroeger met veel plezier, maar om de één of ander reden is dat verdwenen en zie ik het nu vooral als een vervelende activiteit waarbij ik snel iets van een maaltijd op tafel moet toveren, en doe ik een podcast in mijn oren om die tijd iets dragelijker te maken.

En ik wil weer brood gaan bakken, ook deze manuele frictie vond ik altijd fijn. Brood laat zich niet haasten, zeker als je met desem aan de slag gaat. Brood heeft tijd en aandacht nodig. En het resultaat laat soms meer dan een dag op zich wachten. (Als het deeg langzaam ligt de rusten in de koelkast.) Maar het resultaat na het bakken, dat is magisch. De geur van vers gebakken brood is ongeëvenaard, en het geluid van een korst die afkoelt, dat klinkt zo goed! En dan komt het moeilijkste frictie moment, je moet wachten tot je het brood aansnijdt, de zetmelen moeten zich weer deel zetten. Daarna komt de ultieme beloning voor al het geduld en de inzet, vers brood met boter. En niet te vergeten, het trotse gevoel van de bakken, en soms de schouderklopjes van een ieder die ook van dit brood mag genieten.

een brood dat ik lang geleden maakte