การจำแนกประเภทนักแปลในประเทศไทย: การรับรองตนเองกับการรับรองโดยสมาคมวิชาชีพ

การแปลเอกสารมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในกระบวนการทางกฎหมาย การบริหารราชการ และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ความถูกต้องของคำแปลเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ หากขาด “ความน่าเชื่อถือเชิงสถาบัน” (institutional credibility) ซึ่งเป็นปัจจัยที่หน่วยงานปลายทางใช้พิจารณาว่าจะรับรองเอกสารนั้นหรือไม่ ในบริบทของประเทศไทย ซึ่งยังไม่มีระบบใบอนุญาตนักแปลระดับชาติ การรับรองคำแปลจึงพัฒนาขึ้นผ่านแนวปฏิบัติ (practice-based system) มากกว่ากฎหมายโดยตรง บทความนี้มุ่งอธิบายและจำแนก ประเภทของนักแปลในประเทศไทยตามระบบการรับรองคำแปล ซึ่งสามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภทหลัก

1. นักแปลทั่วไปที่รับรองคำแปลด้วยตนเอง (Self-declaration Translator)
   
   นักแปลทั่วไปเป็นกลุ่มที่พบมากที่สุดในตลาดการแปลของประเทศไทย โดยลักษณะสำคัญคือการรับรองคำแปลในนามของตนเอง นักแปลประเภทนี้มักใช้ตรายางที่มีเพียงชื่อ–นามสกุล คู่ภาษา และข้อมูลติดต่อส่วนบุคคล พร้อมแนบคำรับรองคำแปล (translator’s statement) เพื่อยืนยันว่าคำแปลถูกต้องตรงตามต้นฉบับตามความรู้และความสามารถของผู้แปล
   
   ในเชิงสถานะทางวิชาชีพ นักแปลประเภทนี้ไม่ได้อยู่ภายใต้การกำกับขององค์กรวิชาชีพใดโดยตรง ความน่าเชื่อถือของคำแปลจึงขึ้นอยู่กับตัวบุคคลเป็นหลัก เช่น ประสบการณ์ ชื่อเสียง หรือการยอมรับเป็นกรณีเฉพาะจากหน่วยงานปลายทาง แม้แนวปฏิบัตินี้จะไม่ขัดต่อกฎหมายไทย แต่มีข้อจำกัดด้านน้ำหนักทางกฎหมาย โดยเฉพาะในกรณีเอกสารที่ใช้ในศาล หน่วยงานราชการ หรือกระบวนการระหว่างประเทศ ซึ่งมักต้องการแหล่งที่มาของการรับรองที่ตรวจสอบได้มากกว่าระดับบุคคล
   
   
2. นักแปลที่ได้รับการรับรองโดยสมาคมวิชาชีพ (Certified Translator)
   
   นักแปลรับรองโดยสมาคมวิชาชีพเป็นนักแปลที่ผ่านกระบวนการคัดกรองตามเกณฑ์ขององค์กร เช่น คุณวุฒิ ประสบการณ์ การสอบ หรือการประเมินตามมาตรฐานวิชาชีพ และได้รับอนุญาตให้ใช้ตราประทับของสมาคมในการรับรองคำแปล การรับรองในลักษณะนี้ถือเป็นการปฏิบัติหน้าที่ในนามองค์กร ไม่ใช่เพียงในนามบุคคล
   
   ความสำคัญของนักแปลประเภทนี้อยู่ที่การมี “ระบบกำกับดูแล” (governance) และ “กลไกความรับผิดชอบ” (accountability mechanisms) ผ่านจรรยาบรรณวิชาชีพและระเบียบของสมาคม ตัวอย่างเช่น สมาคมวิชาชีพอย่าง สมาคมวิชาชีพนักแปลและล่ามแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทำหน้าที่เป็นสถาบันกลางในการสร้างมาตรฐาน การขึ้นทะเบียน และการควบคุมคุณภาพของนักแปลและล่าม คำแปลที่รับรองโดยนักแปลในลักษณะนี้จึงมีน้ำหนักเชิงสถาบัน และมักได้รับการยอมรับมากกว่าในบริบททางกฎหมายและราชการ
   
   
3. การเปรียบเทียบเชิงระบบ
   
   เมื่อพิจารณาในเชิงระบบ ความแตกต่างหลักระหว่างนักแปลทั้งสองประเภทไม่ได้อยู่ที่ทักษะทางภาษาเพียงอย่างเดียว แต่เป็นแหล่งที่มาของความน่าเชื่อถือ นักแปลแบบ self-declaration พึ่งพาความน่าเชื่อถือของบุคคล ขณะที่นักแปลรับรองโดยสมาคมพึ่งพาความน่าเชื่อถือขององค์กรและระบบกำกับดูแล ผลที่ตามมาคือระดับการยอมรับของเอกสาร ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อความเสี่ยงในการถูกปฏิเสธเอกสารในกระบวนการทางกฎหมายหรือการบริหารราชการ
   
   บทสรุป
   
   ในบริบทของประเทศไทย นักแปลสามารถจำแนกได้อย่างชัดเจนเป็น 2 ประเภทตามรูปแบบการรับรองคำแปล ได้แก่ (1) นักแปลทั่วไปที่รับรองคำแปลด้วยตนเอง และ (2) นักแปลที่ได้รับการรับรองโดยสมาคมวิชาชีพ การทำความเข้าใจความแตกต่างนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อผู้ใช้บริการ หน่วยงานรัฐ และศาล เนื่องจากการเลือกใช้ประเภทนักแปลที่เหมาะสมสามารถลดความเสี่ยงทางกฎหมาย เพิ่มความเชื่อมั่นในเอกสาร และยกระดับมาตรฐานวิชาชีพนักแปลในภาพรวมของประเทศ
   
   เอกสารอ้างอิง (References – APA)
   
   American Translators Association. (2017). ATA certification program handbook. https://www.atanet.org
   
   González, R. D., Vásquez, V. F., & Mikkelson, H. (2012). Fundamentals of court interpretation: Theory, policy, and practice. Carolina Academic Press.
   
   Pym, A. (2014). Exploring translation theories (2nd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315760106
   
   สมาคมวิชาชีพนักแปลและล่ามแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้. (2566). แนวทางการรับรองนักแปลและล่ามวิชาชีพ. กรุงเทพฯ: ผู้แต่ง.